Wat zijn enzymen? Zo werken ze in je lichaam

Wat is een enzym?

De term ‘enzym’ komt van de Griekse woorden en (in) en zume (gist) en werd geïntroduceerd door de Duitse fysioloog Wilhelm Kühne in 1878.¹ Hij gebruikte deze term voor de werkzame stoffen in gist die onder meer de omzetting van suikers in alcohol mogelijk maken.

Enzymen zijn speciale eiwitten in het lichaam die functioneren als katalysatoren. Ze maken chemische reacties mogelijk of laten deze sneller verlopen, zodat processen efficiënt kunnen plaatsvinden. Reacties die zonder enzymen extreem langzaam zouden verlopen, kunnen daardoor binnen een fractie van een seconde plaatsvinden. Een belangrijke eigenschap is dat enzymen zelf niet worden verbruikt tijdens deze reacties en steeds opnieuw kunnen worden ingezet.

Enzymen ondersteunen de opbouw en afbraak van stoffen die substraten worden genoemd. Wanneer enzymen onvoldoende worden aangemaakt of niet goed functioneren, kunnen lichaamsprocessen gaan haperen, wat kan leiden tot verschillende gezondheidsproblemen.²

Wat zijn de verschillende soorten enzymen?

Er zijn duizenden soorten enzymen. Meestal worden ze vernoemd naar het substraat dat ze afbreken of het type reactie dat ze beïnvloeden. Hoewel de naam voor een enzym vaak op –ase eindigt, zijn er uitzonderingen op deze regel, zoals bij pepsine en trypsine.  

Enzymen zijn onder te verdelen in:

• Spijsverteringsenzymen: helpen bij het verteren van voedsel door voedingsstoffen af te breken zodat het lichaam deze kan opnemen. Het lichaam maakt deze zelf aan, maar komen ook voor in bepaalde voedingsmiddelen.
• Stofwisselingsenzymen: ondersteunen biochemische processen in onze cellen, weefsels en organen. Denk hierbij aan het vrijmaken van energie, weefselopbouw en het verwijderen van afvalstoffen.
• Voedingsenzymen: zijn enzymen die aanwezig zijn in rauw voedsel.

In onderstaand tabel hebben we een aantal bekende enzymen op een rij gezet inclusief hun functie in het lichaam:

Hoe worden enzymen gevormd?

Het lichaam maakt zelf enzymen aan uit eiwitten, een combinatie van verschillende aminozuren, en een cofactor (hulpstof). Voorbeelden van cofactoren zijn B-vitamines, vitamine C, zink, koper, ijzer en magnesium.³ Deze zijn belangrijk voor de activering en werking van enzymen.

De aanmaak van enzymen vindt plaats via eiwitsynthese. In het DNA bevinden zich genen met de instructies voor het bouwen van enzymen.⁴ Via boodschappermoleculen uit de celkern (mRNA), die een kopie van deze instructies geven, kan het ribosoom (de ‘eiwitfabriek’) van de cel, aminozuren in de juiste volgorde aan elkaar koppelen. Deze aminozuurketen vouwt zich vervolgens in een bepaalde driedimensionale vorm, waardoor het in een functioneel enzym verandert.

Waar vindt de synthese van enzymen plaats?

De synthese van enzymen vindt plaats in verschillende cellen en organen in het lichaam. De aanmaak van spijsverteringsenzymen gebeurt in de spijsverteringsklieren, zoals de speekselklieren, maagsapklieren, de alvleesklier en darmsapklieren in de dunne darm.

Wat doen enzymen?

Elk enzym heeft een unieke taak in het lichaam en is reactiespecifiek. Dat betekent dat een enzym slechts één type reactie versnelt. Ze functioneren het best onder optimale omstandigheden, zoals een bepaalde lichaamstemperatuur (meestal rond 37 °C) en een juiste pH-waarde (dit verschilt sterk per enzym). Hieronder bespreken we enkele processen die door enzymen worden beïnvloed.

Spijsvertering

Voor een goede spijsvertering is het kauwen in de mond, het kneden in de maag en de werking van spijsverteringsenzymen van groot belang. Enzymen knippen macronutriënten in kleine moleculen die de darmwand in de dunne darm kunnen passeren en daar kunnen worden opgenomen. Koolhydraten worden omgezet in glucose, eiwitten in aminozuren en vetten in vetzuren en glycerol. Deze stoffen kunnen vervolgens door het lichaam gebruikt worden als energie, bouwstof of hulpstof voor de opname van vetoplosbare vitamines.

Energieproductie

Enzymen zijn onmisbaar voor de omzetting van voedingsstoffen in energie (ATP). Het lichaam gebruikt vooral koolhydraten en vetten als brandstof. Eiwitten worden alleen als energiebron ingezet bij ‘noodgevallen’, zoals extreme inspanning.^5,6 Bij het vrijmaken van deze brandstoffen uit voeding en de omzetting naar ATP zijn onder andere B‑vitamines en magnesium betrokken. TP is de belangrijkste energiedrager in onze cellen. Wanneer de cel energie nodig heeft, wordt ATP door verschillende enzymen afgebroken tot ADP en fosfaat, waarbij energie vrijkomt. ATP‑synthase zorgt vervolgens voor de vorming van nieuw ATP uit ADP en fosfaat

Celvernieuwing

In processen die essentieel zijn voor celvernieuwing spelen enzymen een centrale rol. Ze zorgen voor de opbouw van nieuwe cellen, het afbreken en opruimen van oude of beschadigde cellen, het herstellen van beschadigd weefsel en DNA, het reguleren van stofwisselingsprocessen zoals celdeling en het omzetten van voedingsstoffen in energie.

Immuunsysteem

Enzymen ondersteunen het immuunsysteem op meerdere manieren.^7,8 Ze helpen in de afweer tegen ongewenste en schadelijke micro-organismen. Daarnaast zijn ze betrokken bij verschillende immuunreacties en dragen ze bij aan het herstel van beschadigd weefsel en het opruimen van afvalstoffen.

Benieuwd naar hoe ons immuunsysteem precies werkt? Je leest hier alles over in ons eerder verschenen blog.

Hoe je enzymactiviteit kunt ondersteunen met een gezonde leefstijl

Voor de aanmaak en een goede werking van enzymen zijn optimale omstandigheden nodig. Een gezonde leefstijl kan dit op meerdere manieren ondersteunen. Hieronder staan enkele leefstijlfactoren die bijdragen aan de werking van enzymen.

Gezonde voeding

Met gezonde voeding kun je de enzymactiviteit in je lichaam een handje op weg helpen. Ga voor voedingsmiddelen die voldoende bouw- en hulpstoffen bevatten, zoals eiwitten, vitaminen en mineralen en/of die rijk zijn aan verteringsenzymen. Denk hierbij aan papaja, ananas, kiwi, mango, bananen, avocado, rauwe zuivelproducten (yoghurt en kefir), zuurkool, kimchi en honing.

Zorg goed voor je alvleesklier

De alvleesklier is essentieel voor de productie van spijsverteringsenzymen. Bij overbelasting van de alvleesklier kan de aanmaak en afgifte van deze enzymen verminderen. Door het aantal eetmomenten te beperken en minder snelle koolhydraten te gebruiken, voorkom je sterke bloedsuiker‑ en insulinepieken en geef je de alvleesklier meer rust.

Drinken rondom de maaltijd

Voldoende drinken is belangrijk, maar rond de maaltijd kun je beter matigen. Extra vocht verdunt de maagsappen, waardoor eiwitten minder goed worden voorverteerd en te grof in de darmen terechtkomen. Dit kan de darmwerking verstoren, omdat enzymen deze grotere eiwitdelen niet goed kunnen verwerken. Daarom is het verstandig om vlak voor, tijdens en direct na het eten niet (te veel) te drinken.

Zuur-basen balans

Elk enzym functioneert binnen een bepaald pH-bereik.⁹ Een verstoorde zuur-basenbalans kan de pH verstoren en de werking van enzymen beïnvloeden. Wat je kunt doen om je zuur-base in belans te houden vind je in ons andere blog.

Regelmatig bewegen

Regelmatig bewegen bevordert de werking van vele enzymen die onder andere betrokken zijn bij de energieproductie, het beschermen en herstellen van cellen, het ondersteunen van het immuunsysteem en het afbreken van afvalstoffen en toxines.¹⁰ Zo activeert beweging stofwisselingsenzymen zoals AMPK (AMP-geactiveerd proteïnekinase) om de energieproductie in onze cellen optimaal te reguleren.¹¹

De invloed van stress

Als stress langdurig aanhoudt heeft dat mogelijk invloed op de opname van voedingsstoffen die nodig zijn voor de aanmaak en het activeren van verteringsenzymen.¹² Ook kan het antioxidantenzymen, zoals superoxide dismutase (SOD) en glutathione peroxidase (GPx), en CYP-enzymen beïnvloeden.¹³ Het is dus van groot belang om stress te verminderen. Hoe je dit doet, lees je in ons blog 8 tips om te leren ontspannen.

Tot slot

Enzymen zijn cruciaal voor vrijwel alle processen in het lichaam, van spijsvertering en energieproductie tot celvernieuwing en immuunfunctie. Deze moleculen werken alleen goed onder de juiste omstandigheden. Een gezonde leefstijl, met voedzame voeding, voldoende beweging, minder stress en goede zorg voor je spijsvertering, helpt de enzymactiviteit te ondersteunen.

Meer advies nodig over enzymen?

Onze productadviseurs beantwoorden graag al jouw vragen en geven gratis advies op maat.

Vraag gratis advies aan

Britt

Lead Customer Care