De 10 belangrijkste oorzaken van overgewicht

Wanneer heb je overgewicht?

Overgewicht heb je wanneer er meer lichaamsvet is opgeslagen dan gezond voor je is. Om vast te stellen of iemand overgewicht heeft gebruiken we meestal de Body Mass Index (BMI). Je deelt hierbij je gewicht in kilogrammen door je lengte in meters in het kwadraat.¹

Voor volwassenen geldt:²

• Bij een BMI tussen de 25 en 30, dan is er sprake van overgewicht.
• Bij een BMI boven de 30, dan is er sprake van ernstig overgewicht.

Maar je BMI vertelt niet het hele verhaal. Ook de plaats van de vetopslag speelt een rol. Vet dat zich ophoopt rond de organen in de buik, oftewel visceraal vet, brengt meer gezondheidsrisico’s met zich mee dan vet op de heupen of billen. Mannen hebben een verhoogd risico bij een buikomvang vanaf 94 cm, vrouwen vanaf 80 cm.^1,2

Gaat het over kinderen en jongeren tot 19 jaar, dan gebruiken we grenswaarden die meegroeien met hun ontwikkeling. Vanaf één standaardafwijking boven het gemiddelde voor die leeftijd spreken we van overgewicht.¹

Meer weten over een gezond BMI en wat het betekent? Lees het in ons andere blog.

Wat gebeurt er in je lichaam bij overgewicht?

Je lichaam slaat energie op in het vetweefsel als triglyceriden. Dat is behoorlijk efficiënt, want triglyceriden bevatten veel energie en zijn makkelijk op te slaan. Krijg je meer energie binnen dan je verbruikt? Dan belandt dat overschot in je vetcellen.^3,4

Die vetcellen kunnen op twee manieren groeien:⁴

• Hypertrofie: bij hypertrofie worden bestaande vetcellen groter doordat ze meer vet opnemen. Eén cel kan wel honderden micrometers in doorsnede bereiken.
• Hyperplasie: bij hyperplasie komen er juist nieuwe vetcellen bij. Stamcellen in het vetweefsel ontwikkelen zich dan tot voorlopercellen, die uitrijpen tot volwaardige vetcellen.

Hoeveel vetcellen je hebt wordt al vroeg bepaald. In de vroege kindertijd en puberteit groeit vetweefsel snel, zowel in aantal als in grootte. Kinderen met overgewicht hebben soms wel het dubbele aantal vetcellen vergeleken met leeftijdsgenoten op normaal gewicht. En dat hogere aantal, dat blijft meestal zo. Na de puberteit maken we minder snel nieuwe vetcellen aan en wordt hypertrofie de voornaamste route waarop vetweefsel groeit, zeker rond de buikorganen. Toch kan ook op latere leeftijd het aantal vetcellen nog toenemen bij langdurig te veel eten.⁴

Wat zijn oorzaken van overgewicht?

1. Te hoge energie-inname

Overgewicht ontstaat wanneer je structureel meer energie binnenkrijgt dan je verbruikt.^1,5 De moderne Westerse leefstijl speelt hierin mee. We eten meer (ultra)bewerkt voedsel, vaak rijk aan vetten en suikers. Vet- en suikerrijke voeding kan bovendien leiden tot overmatig eten.⁵ Ook suikerhoudende dranken dragen bij aan een extra calorie-inname.¹

2. Te weinig beweging

Wie weinig beweegt, verbruikt minder energie.¹ Een grote analyse onder ruim 600.000 volwassenen liet zien dat te weinig lichamelijke activiteit samenhangt met overgewicht. Te weinig betekent hier niet voldoen aan de richtlijnen voor matige tot stevige activiteit.⁶

3. Zittend gedrag

Veel zitten lijkt een risicofactor op zichzelf, of je nu wel of niet daarnaast nog beweegt. Zittend gedrag is een activiteit met een laag energieverbruik in een zittende of liggende houding. Onderzoek laat een verband zien tussen langdurig zitten en overgewicht bij volwassenen.⁶ Bij kinderen speelt dit ook een rol, vooral in combinatie met schermtijd. Langer dan twee uur per dag zou al samenhangen met een grotere kans op overgewicht.⁷

4. Te weinig slaap

Slaap speelt een grotere rol bij gewicht dan veel mensen denken. Als je te weinig slaapt, raakt de hormonale balans die je eetlust regelt verstoord. Het hongersignaal (ghreline) neemt toe, terwijl het verzadigingshormoon (leptine) juist daalt. Daardoor krijg je sneller trek en eet je vaak meer dan je nodig hebt. Vermoeidheid zorgt er bovendien voor dat je minder beweegt en eerder kiest voor snelle energie, zoals suikerrijke snacks. Ook simpelweg langer wakker zijn vergroot de kans op extra eetmomenten. Op die manier kan een chronisch slaaptekort bijdragen aan gewichtstoename.⁷

Lees ook ons andere blog: Afvallen door slapen: is dat mogelijk?

5. Stress

Langdurige stress kan op verschillende manieren bijdragen aan gewichtstoename. Wanneer je stress ervaart, maakt je lichaam meer cortisol aan via de zogeheten HPA-as – het regelsysteem tussen je hersenen en bijnieren. Een langdurig verhoogd cortisolniveau kan het lichaam aanzetten om meer energie op te slaan, vooral in de vorm van vet rond de buikstreek. Daarnaast beïnvloedt stress vaak het eetgedrag: veel mensen krijgen meer trek in calorierijk, zoet of vet eten. Zo kan stress er zowel lichamelijk als gedragsmatig toe leiden dat je sneller aankomt.⁵

6. Hormonale factoren

Je lichaam maakt hormonen die aangeven wanneer je honger hebt en wanneer je vol zit. Signalen vanuit je maag en darmen spelen hier een grote rol in, maar als ze niet goed werken, kan je eetlust verstoord raken.⁵ Bij vrouwen kan de menstruatiecyclus ook meespelen. Daarnaast hebben schommelingen in hormonen ook invloed op de manier waarop je lichaam energie opslaat, je eetlust en energieverbruik.⁴

7. Onderliggende lichamelijke klachten

In sommige gevallen is overgewicht niet alleen het gevolg van leefstijl, maar spelen lichamelijke klachten een rol. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) noemt onder andere ziekten en beperkte bewegingsvrijheid als mogelijke factoren.¹ Zulke aandoeningen kunnen invloed hebben op de stofwisseling, de hormoonhuishouding of het energieniveau, waardoor het lichaam minder efficiënt met energie omgaat of bewegen lastiger wordt.

8. Genetische aanleg

Erfelijkheid van lichaamsgewicht wordt hoog ingeschat.^1,5 Toch lijkt maar een klein deel van de variatie in lichaamsgewicht te worden toegeschreven aan genen. De sterke toename van overgewicht in de afgelopen decennia gaat ook veel sneller dan genetische veranderingen zouden kunnen verklaren.⁵ Overgewicht ontstaat meestal door een wisselwerking tussen aanleg en omgeving.^1,5

9. Sociaaleconomische factoren

In Westerse landen wordt soms ook een verband gezien tussen lager inkomen en overgewicht.⁸ Gezond eten is vaak duurder en een lager inkomen zou de toegang tot gezonde voeding beperken.^5,8 Minder inkomen gaat ook vaak gepaard met stress.⁸

10. Overmatig alcohol gebruik

Alcohol levert veel calorieën, maar nauwelijks voedingsstoffen. Een glas wijn of bier bevat al snel evenveel energie als een kleine snack. Wie regelmatig drinkt, krijgt ongemerkt dus veel extra calorieën binnen. Bovendien heeft alcohol invloed op de vetverbranding: je lichaam geeft voorrang aan het afbreken van alcohol, waardoor de verbranding van vet tijdelijk wordt stilgelegd. Ook kan alcohol de eetlust stimuleren en leiden tot minder bewuste keuzes, wat op termijn bijdraagt aan gewichtstoename.

Lees ook: Stoppen met alcohol: 8 voordelen voor je lichaam en geest.

Gevolgen van overgewicht voor je gezondheid

Langdurig overgewicht kan op termijn invloed hebben op verschillende processen in het lichaam. Uit een analyse van 89 studies blijkt dat mensen met een hoger lichaamsgewicht vaker bepaalde lichamelijke klachten rapporteren.⁹ Zo werd in de onderzoeken onder meer gekeken naar de samenhang tussen gewicht en factoren als bloedsuikerregulatie, hart- en vaatfunctie, ademhaling, spijsvertering en belasting van gewrichten. Het sterkste verband werd gezien bij veranderingen in de bloedsuikerspiegel, vooral bij vrouwen.

Wil je meer weten over gezond afvallen? Bekijk dan onze andere blogs in de categorie afvallen, bijvoorbeeld over buikvet verliezen, sporten en afvallen, het verschil tussen mannen en vrouwen en tips om verantwoord gewicht te verliezen.

Tot slot: oorzaken van overgewicht niet altijd zichtbaar

Overgewicht heeft niet altijd één oorzaak. Vaak lopen omgeving, psychosociale en genetische factoren door elkaar. Daardoor kan het lastig zijn om zelf te achterhalen wat de achterliggende oorzaak of oorzaken zijn. Het herkennen van die verschillende invloeden is een belangrijke eerste stap. Soms spelen eetgewoonten en leefstijl de grootste rol, terwijl bij anderen juist hormonale of emotionele factoren meespelen. Ook de omgeving kan invloed hebben op hoe makkelijk of moeilijk het is om een gezond gewicht te behouden. Door inzicht te krijgen in wat voor jou meespeelt, wordt het makkelijker om stap voor stap keuzes te maken die bij jouw situatie passen.

Advies nodig bij overgewicht?

Onze productadviseurs beantwoorden graag al jouw vragen en geven gratis advies op maat.

Vraag gratis advies aan

Britt

Lead Customer Care