Spaar credits, betaal met credits. Het kan met een account!
Een goede folaatstatus is belangrijk tijdens de zwangerschap en bij een zwangerschapswens. Folaat (vitamine B11) draagt bij tot de groei van foetus, de vorming van de placenta en weefselgroei tijdens de zwangerschap.
Lees verder onder de afbeelding
Vooral in de eerste weken van de zwangerschap is voldoende folaat belangrijk voor de ontwikkeling van de baby. Om deze goede folaatstatus te ondersteunen, krijgen vrouwen met een zwangerschapswens en zwangeren het advies om een supplement met foliumzuur te nemen.
In de jaren 60 werd gezien dat bij vrouwen met een folaattekort vaker neurale-buisdefecten voorkwamen. In de jaren 80 en 90 werden daarom verschillende grote studies opgezet die lieten zien dat foliumzuursuppletie vóór en tijdens de vroege zwangerschap het risico op neurale-buisdefecten aanzienlijk kan verlagen. Foliumzuur heeft daarmee een bewezen en waardevolle rol gespeeld.
In de jaren 80 was foliumzuur de meest logische optie voor het verhogen van de folaatstatus. Folaten uit voeding zijn gevoelig voor hitte, licht en zuurstof en daardoor waren ze minder geschikt voor grootschalige suppletie. Foliumzuur is daarentegen een synthetische vorm, die niet van nature in voeding voorkomt, maar ontwikkeld werd als stabiele suppletie optie.
Maar voedingswetenschap staat niet stil.
Foliumzuur is niet de actieve vorm waarin folaat uiteindelijk in het lichaam functioneert. Na inname moet foliumzuur eerst meerdere omzettingsstappen doorlopen. Uiteindelijk wordt het omgezet in 5-methyltetrahydrofolaat, meestal afgekort als 5-MTHF. De gezondheidseffecten die historisch aan foliumzuur worden toegeschreven, komen dus uiteindelijk tot stand via 5-MTHF.
5-MTHF is de actieve folaatvorm waarin folaat in het lichaam circuleert en wordt gebruikt voor belangrijke processen zoals celdeling, weefselgroei en methylatie. Daarom kijken wij niet alleen naar de vraag welke vorm historisch werd gebruikt, maar vooral naar de vraag welke vorm zo direct en betrouwbaar mogelijk helpt om de gewenste folaatstatus te ondersteunen.
De folaatstatus wordt goed zichtbaar via de hoeveelheid folaat in rode bloedcellen. Dit wordt RBC-folaat genoemd. Rode bloedcellen leven ongeveer 120 dagen, waardoor deze waarde een betrouwbaar beeld geeft van de folaatstatus over langere tijd.
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hanteert hierbij een belangrijke richtwaarde: een RBC-folaatwaarde van minimaal 906 nmol/L wordt geassocieerd met het laagste risico op neurale-buisdefecten.1
Dat maakt 906 nmol/L een belangrijk ijkpunt. Niet als individuele garantie, maar als een richtwaarde die op populatieniveau wordt geassocieerd met het laagste risico op neurale-buisdefecten.
De omzetting van foliumzuur naar 5-MTHF verloopt niet bij iedereen even efficiënt. Een belangrijke stap in dit proces loopt via het enzym MTHFR. Het MTHFR-gen kent natuurlijke varianten die veel voorkomen. Naar schatting draagt ongeveer de helft van de Europese bevolking ten minste één van deze varianten.2
Ook bij mensen met MTHFR-varianten verhoogt foliumzuur de folaatstatus. Maar de route via foliumzuur is afhankelijk van omzettingsstappen die niet bij iedereen even efficiënt verlopen. Foliumzuur verhoogt in beide groepen de folaatstatus, maar de snelheid waarmee een goede folaatstatus wordt opgebouwd en de WHO-richtwaarde wordt bereikt, verschilt.3
Figuur 1. Folaatgehalte in rode bloedcellen (nmol/L). 400 mcg foliumzuur per dag: na 1 maand nog onder de WHO-richtwaarde: ≥ 906 nmol/L.3
Wat figuur 1 laat zien: foliumzuursuppletie verhoogt bij beide groepen de folaatstatus. Bij mensen zonder MTHFR-variant wordt de WHO-richtwaarde al na drie maanden ruim gehaald. Bij mensen met de MTHFR-variant ligt het gemiddelde pas na zes maanden boven de WHO-richtwaarde van 906 nmol/L en blijft de marge kleiner.
Dit verschil laat zien dat de route via foliumzuur afhankelijk is van omzettingsstappen die niet bij iedereen even efficiënt verlopen.
5-MTHF hoeft de MTHFR-stap niet meer te doorlopen. Het is namelijk al de actieve folaatvorm die ná deze stap ontstaat. Daarom noemen we 5-MTHF ook wel actief folaat. Het sluit direct aan op de vorm waarin folaat in het lichaam circuleert en functioneert.
Rode bloedcellen nemen folaat alleen op tijdens hun aanmaak. Daarom geeft de hoeveelheid folaat in rode bloedcellen (RBC-folaat) een goed beeld van de folaatstatus over langere termijn.
Klinische studies laten zien dat dagelijkse suppletie met 5-MTHF bij gelijke dosering leidt tot hogere RBC-folaatwaarden dan foliumzuur. Zoals te zien is in figuur 2 wordt het verschil tussen beide vormen zichtbaar over tijd: de folaatstatus stijgt sterker met 5-MTHF, terwijl de stijging bij foliumzuur eerder lijkt af te vlakken.4
Figuur 2. Bij de adviesdosering van 400 mcg per dag leidt 5-MTHF over tijd tot hogere RBC-folaatwaarden dan foliumzuur. Klinisch onderzoek laat zien dat de stijging van RBC-folaat over tijd sterker is met 5-MTHF dan met foliumzuur.4
Als 5-MTHF als de actieve folaatvorm is, waarom werd dan jarenlang foliumzuur gebruikt? Het antwoord ligt vooral in de stabiliteit van beide vormen. Lange tijd was 5-MTHF niet breed toepasbaar in supplementen, omdat de actieve folaatvorm van nature minder stabiel is dan foliumzuur. Daardoor werd foliumzuur jarenlang de meest praktische keuze voor folaatsuppletie.
Dankzij technologische ontwikkelingen zijn tegenwoordig stabiele vormen van 5-MTHF beschikbaar, zoals Quatrefolic®. Daardoor kan deze actieve én stabiele folaatvorm rechtstreeks worden toegepast in voedingssupplementen en kon zij ook op grotere schaal worden onderzocht.
De bredere toepassing van 5-MTHF is daarmee het resultaat van zowel technologische ontwikkelingen als voortschrijdend wetenschappelijk onderzoek.
Het standaardadvies luidt vaak: start minimaal vier weken vóór de conceptie met 400 microgram foliumzuur per dag. Dat advies is waardevol. Vier weken vooraf starten is veel beter dan pas beginnen wanneer je al zwanger bent.
Figuur 2 laat echter zien dat het opbouwen van een goede folaatstatus tijd kost, ongeacht de vorm. Na vier weken wordt de WHO-richtwaarde van 906 nmol/L gemiddeld nog niet bereikt, terwijl de richtwaarde in klinisch onderzoek gemiddeld pas na ongeveer acht weken werd bereikt.4
Dat betekent niet dat het huidige advies onjuist is, maar wel dat vier weken vooral als een praktisch minimumadvies kan worden gezien. Voor vrouwen met een kinderwens kan het daarom voordelen hebben om al eerder te starten met suppletie, zodat het lichaam meer tijd heeft om een goede folaatstatus op te bouwen vóór de conceptie.
5-MTHF is door de European Food Safety Authority (EFSA) beoordeeld als folaatbron voor gebruik in voedingssupplementen.5 De EFSA beschouwt zowel foliumzuur als 5-MTHF als geschikte en veilige folaatbronnen die bijdragen aan het verhogen van de folaatstatus.6
In haar beoordeling uit 2022 bespreekt de EFSA bovendien studies waarin bij de adviesdosering van 400 mcg per dag hogere RBC-folaatwaarden werden gezien met 5-MTHF dan met foliumzuur.7
Een goede folaatstatus vóór en tijdens de zwangerschap wordt geassocieerd met een lager risico op neurale-buisdefecten. Daarom kijken wij naar welke folaatvorm het meest effectief bijdraagt aan de opbouw van een goede folaatstatus.
5-MTHF is een bewezen veilige en geschikte folaatbron die bijdraagt aan het verhogen van de folaatstatus.5,6
5-MTHF is bovendien de actieve folaatvorm die direct door het lichaam kan worden gebruikt. In tegenstelling tot foliumzuur hoeft het niet eerst meerdere omzettingsstappen te doorlopen voordat dezelfde actieve vorm ontstaat.7
Klinische studies laten zien dat 5-MTHF bij de adviesdosering van 400 mcg per dag hogere RBC-folaatwaarden oplevert dan foliumzuur.4
Daarnaast is de omzetting van foliumzuur afhankelijk van het MTHFR-enzym. Bij mensen met een MTHFR-variant wordt gemiddeld een lagere folaatstatus gezien bij dezelfde foliumzuurinname.3 5-MTHF omzeilt deze omzettingsstap volledig en is daardoor niet afhankelijk van het MTHFR-enzym.
